Het Schuttersbosch

Onweer

Start
Actueel
Agenda
B.B.S. Algemeen
Buurtpreventie
Huis & Tuin
Links
Educatief
Gastenboek

 

Het verschijnsel onweer

Onweersbuien ontstaan wanneer de onderste lagen van de atmosfeer warmer en vochtiger worden, terwijl de bovenlucht kouder wordt. Dit komt in Nederland vooral voor in de zomer, met name aan het einde van een warme dag, als er koude lucht binnenstroomt. Wanneer de druppels in de bovenlucht bevriezen, ontstaan ijskristallen. Hierbij worden de positieve en negatieve lading gescheiden. Men vermoedt dat de buitenkant van een druppel positief wordt en tijdens het uitzetten wegspringt. De overgebleven kern, die negatief is, wordt mee naar boven gevoerd door de opwaartse stroming in de wolk. Zo ontstaat in de bovenste laag van de wolk een negatief gebied en in de onderste laag een positief gebied. Als het spanningsverschil groot genoeg is, vindt er een ontlading plaats tussen de twee gebieden. We kunnen dat zien aan het oplichten van een wolk, het zogenaamde weerlicht. Omdat de aarde ook positief is, kan er eveneens een ontlading plaatsvinden tussen de negatieve bovenlaag van de wolk en de aarde. De bliksem gaat door een zogenaamd bliksemkanaal. In dit kanaal kunnen verschillende ontladingen plaatsvinden. Bij elke ontlading wordt de lucht in het kanaal door de hoge temperatuur uitgezet en direct daarna weer samengeperst. Dit veroorzaakt geluidsgolven die we kennen als donder. Omdat er verschillende ontladingen plaatsvinden, kan dit leiden tot een langgerekte knal of langdurig gerommel. Ook ontladingen in verschillende kanalen kunnen leiden tot dit fenomeen. Het rollen van de donder ontstaat door weerkaatsingen van het geluid. Omdat licht sneller gaat dan geluid, volgt de donder altijd na de bliksem. Hoe dichter iemand zich bij de bliksem bevindt, des te sneller zal hij het geluid van de donder horen. Als vuistregel geldt dat elke drie seconden tussen bliksem en donder een afstand inhoudt van n kilometer.

Onweer en (volks)geloof

In de rooms-katholieke kerk kent men verschillende patroonheiligen die de mensen beschermen in speciale situaties. De heilige Barbara geldt als beschermster tegen brand en bliksem. Dit komt doordat zij vanwege haar geloof door haar vader werd onthoofd, die echter kort daarna zelf door de bliksem werd getroffen. In het volksgeloof gold de ooievaar als beschermer tegen de bliksem. Waar hij zijn nest bouwde, zou het huis gevrijwaard zijn van blikseminslag en brand. Diezelfde kracht werd ook toegedicht aan een bezem met berkentakken (met name in Twente). Deze zogenaamde donderbezem, die aan de gevel van de boerderij werd gehangen, zou brand en blikseminslag weren.

Onweer en veiligheid

Om snel te bepalen of de bliksem gevaarlijk dichtbij is, hanteert u de makkelijke tien seconden-regel: tel de tijd die verstrijkt tussen het moment dat u de flits ziet n het moment dat u de donder hoort. Is dat tien seconden of zelfs minder, zoek dan direct een schuilplaats. Het veiligst zit u in een schuilplaats met een bliksemafleider, een auto of iets anders met een metalen carrosserie is ook goed. (Het ontladen van een metalen auto gaat vanzelf. Het heeft geen zin om na een inslag een metalen paaltje op te zoeken. Tegen de tijd dat u van de schrik bekomen bent en zo'n paaltje hebt ontdekt, is de ontlading allang verdwenen. Bovendien zijn de meeste bumpers en paaltjes tegenwoordig van kunststof.)

Is er echt niets voorhanden, handel dan als volgt: blijf niet bij elkaar, vermijd hoge punten, maak u zo klein mogelijk, kies voor de hurkzit en houd u uw voeten zo dicht mogelijk bij elkaar. Vermijd onnodig contact met de bodem en steek bij regenval beslist geen paraplu op!

Onweer en goden
Vroeger, toen men nog niet wist hoe bliksem en donder ontstonden, geloofde men vaak dat de goden er een hand in hadden. In verschillende culturen kende men goden die een directe relatie hadden met onweer, donder en bliksem. In de oude Semitische wereld was Bal de weergod. Hij was de god van de regen en de vruchtbaarheid. Als attributen gebruikte hij bliksem en donder. In de Oudegyptische cultuur kende men de godheid Seth, die gezien werd als verstoorder van de kosmische en sociale orde. Hij was een woestijngod die voor onweer zorgde. In de Griekse Oudheid geloofde men dat de hemelgod Zeus voor alle weersverschijnselen verantwoordelijk was. Hij slingerde bliksems naar de aarde, verzamelde de wolken en dreef ze uiteen. Door bliksems en donderslagen gaf hij voortekenen aan de mens. Deze hemelgod was ook bekend bij de Romeinen, die hem de naam Jupiter gaven. In de Oudnoorse mythologie was Thor de god van de donder. Hij gold als beschermer van goden en mensen in de strijd tegen de duisternis. Vergelijkbaar met de Noorse god Thor is de Germaanse god Donar. In de Germaanse mythologie was hij een van de belangrijkste goden en gold als de god van het onweer. Naar hem is de donderdag genoemd.

Voorboden van onweer

Onweer wordt vaak al enkele dagen tevoren in de weerberichten aangekondigd, maar tijdens de vakantie zijn we vaak verstoken van radio, tv of krant. Zeker voor de korte termijn kunnen we uit allerlei veranderingen in het weer afleiden dat er onweer op komst is. Als de onweerskansen toenemen, kunnen we dat soms al een dag tevoren zien aan de bewolking of merken aan een toename of draaiing van de wind en het zwoelere weer.

Zelfs als er nog nauwelijks bewolking is, kunnen we de veranderingen zien aankomen. Als bijvoorbeeld de strepen van vliegtuigen langzaam oplossen of uitdijen of als de lucht vol raakt met windveren, gaat het meestal mis. Opbollende stapelwolken luiden in veel gevallen een weersverandering in, zeker als ook de wind aantrekt en ook de hoeveelheid bewolking toeneemt.

Onweerskansen verraden zich soms al een dag tevoren door wolken die het uiterlijk hebben van een langgerekte bank met opbollende torentjes van kastelen. Soms is die bewolking 's ochtends al te zien waarna de lucht weer helemaal opklaart. Vaak is dat dan maar tijdelijk en ontwikkelen zich in de middag of avond stapelwolken die uitgroeien tot onweersbuien. De kans op onweer is dan ook het grootst. In berggebieden vormen de buienwolken zich meestal eerst bij de toppen, terwijl in het dal de zon nog blijft schijnen.

Onweer en taal

Veel spreuken en krachttermen die met onweer te maken hebben worden in deze tijd gebruikt. Door hieronder op de knoppen te klikken krijgt u telkens een andere spreuk.


Bronnen:

'Het weer nader verklaard', KNMI/NOS Teletekst, door Harry Geurts

http://www.onweer.nl

http://www.leerkracht.nl


 

U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze website verzenden aan schuttersbosch@dse.nl.
Copyright 2002 Bewoners Belangenvereniging Schuttersbosch
Laatst bijgewerkt: 27 februari 2010